سالهای مبارزه؛ گروههای چپ در کردستان
در ادامه، متن کامل گفتگوی «کامبیز غفوری» با «مینا احدی» در برنامه «عصرانه» با عنوان «سالهای مبارزه؛ گروههای چپ در کردستان» آورده شده است. این گفتگو به خاطرات خانم احدی از دوران مبارزه، حضور در کردستان و فعالیت در رادیو حزب کمونیست میپردازد.
[۰۰:۰۰:۰۰] کامبیز غفوری: وقتی به نسل اول کسانی که با جمهوری اسلامی مبارزه کردند نگاه میکنیم، ویژگیهای شگفتانگیزی رو توشون میبینیم. اکثرشون با رژیم شاه و استبداد پیشین هم مبارزه کرده بودند و از همون اول به جمهوری اسلامی «نه» گفتند. بسیاری به کردستان و به کوهها رفتند، اسلحه دست گرفتند و دوشادوش گروهها و احزاب کرد علیه جمهوری اسلامی جنگیدند. در این برنامه همراه من باشید؛ میخوایم با مینا احدی صحبت کنیم، یکی از کسانی که از جمله چریکهای آن دوران بود.
[۰۰:۰۱:۱۴] کامبیز غفوری: خانم احدی خیلی خوش آمدید. این فضایی رو که میبینید عدهای میگن «شما چپها خمینی رو آوردید»، انگار چپها در قدرت بودند؛ در حالی که بخش بزرگی از چپ از همان اول مخالفت کرد و جزو اولین اعدامیان شد. حس شما چیست؟
[۰۰:۰۲:۰۷] مینا احدی: خیلی ممنون. من از دوره پهلوی دانشجو و فعال بودم و از همان اول علیه جمهوری اسلامی بودیم. به نظر من از چند سال پیش حملات هدفمندی علیه ما شروع شد. قبلاً که من علیه اعدام فعالیت میکردم، حتی پادشاهیخواهان هم با من رابطه حسنهای داشتند و در رسانههایشان دعوت میشدم. اما از مقطعی که رضا پهلوی ادعای رهبری اپوزیسیون را کرد، حملات شروع شد. پروپاگاندای وسیعی راه افتاد که نسل جوان در جریان واقعیتها قرار نگیرد. اخیراً حتی سازمانهای آنتیفاشیست در آلمان هم علاقهمند شدهاند تاریخ مبارزه را از زبان ما بشنوند.
[۰۰:۰۵:۴۴] کامبیز غفوری: بله، این اطلاعرسانی بسیار مهم است. فرقه پهلوی با رفتارهای رادیکال و فشارهای ایمیلی سعی میکند خودش را اپوزیسیون اصلی نشان دهد، در حالی که در غرب هم کمکم آنها را به عنوان یک گروه راست افراطی میشناسند.
[۰۰:۰۸:۱۶] مینا احدی: نسل جوان باید بدونه چه اتفاقاتی افتاد. یکی از تبلیغات اتاق فکر جمهوری اسلامی این بود که اپوزیسیون هیچی نیست و چپها نفهم بودند. ما آن زمان ۲۰-۲۲ ساله بودیم و فکر میکردیم دنیا را عوض میکنیم. عزیزان زیادی را در بمبارانها و درگیریهای کردستان از دست دادیم. انتقاداتی به ما وارد است، اما این تعرضهای بیشرمانه باید جواب بگیرد.
[۰۰:۱۱:۱۶] کامبیز غفوری: کتاب خاطرات شما با عنوان «روزگار سرخ» در نشر باران (سوئد) چاپ شده که تیزر آن را با هم میبینیم. [پخش تیزر] عکسی هم از شما هست که بعد از بمباران شیمیایی اردوگاه، در حالی که ۲۳ نفر از رفقایتان را از دست داده بودید، دارید برنامه رادیویی ضبط میکنید. چه شد که به کردستان پناه بردید؟
[۰۰:۱۴:۲۸] مینا احدی: من دانشجوی پزشکی تبریز بودم. بعد از انقلاب، علیه حجاب اجباری و انقلاب فرهنگی تظاهرات سازمان دادیم. بعد از وقایع ۷ تیر ۱۳۶۰، در یک روز ۵۰ نفر از جمله همسرم و مهمانانی که از کردستان داشتیم اعدام شدند. من غیاباً به اعدام محکوم شدم و یک سال مخفیانه در تهران زندگی کردم. شرایط طوری بود که حتی خانوادهام از ترس نمیتوانستند مرا بپذیرند. در نهایت با کمک سازمان کومله و در لباس زنی که به بچهاش شیر میدهد، از ایستبازرسیها رد شدم و به کردستان رفتم.
[۰۰:۲۰:۵۳] کامبیز غفوری: و آنجا چریک شدید. بسیاری از سراسر ایران به کومله پیوستند. از آن دوران طلایی و فضای فکری آنجا بگویید.
[۰۰:۲۲:۰۲] مینا احدی: برای ما که از اعدام و شکنجه فرار کرده بودیم، کردستان جایی بود که میشد نفس کشید. با اینکه بمباران میشدیم، اما دیگر ترس از دستگیری و اعدام هر لحظه با ما نبود. من در رادیو کومله و بعد رادیو حزب فعال بودم. آنجا یک خانواده بزرگ بودیم؛ صمیمیت و فداکاری عجیبی وجود داشت. هم کار رادیویی میکردم و هم مسئول آموزش در مدرسه حزبی بودم.
[۰۰:۲۶:۰۲] کامبیز غفوری: نسل شما نسل آرمانگرایی بود که بسیار اهل مطالعه و بحث بود. تفاوت آن نسل را با نسل امروز در چی میبینید؟
[۰۰:۲۷:۳۴] مینا احدی: جنبش «زن، زندگی، آزادی» نشان داد که جوانان امروز بسیار مترقی و آزادیخواه هستند. اما جریانات وابسته به سلطنتطلبها سعی کردند بر این جنبش لجن بپاشند. آنها با دفاع از ساواک و تهدید به اعدام مخالفان، نشان میدهند که در ادامه همان تفکر استبدادی هستند. ما در کردستان ۱۰ سال در چادر زندگی کردیم، امکاناتی نبود، اما مدام کتاب میخواندیم و درباره حقوق زنان، حقوق کارگران و حتی حقوق همجنسگرایان بحث میکردیم. پایههای یک جایگزین (آلترناتیو) انسانی در همان بحثها ریخته شد.
[۰۰:۳۴:۰۰] کامبیز غفوری: درباره ائتلاف و تشکیل حزب کمونیست ایران هم توضیح دهید.
[۰۰:۳۴:۱۷] مینا احدی: کومله با گروههای دیگری مثل «اتحاد مبارزان کمونیست» (منصور حکمت) و دیگرانی که از تهران و شهرهای دیگر آمده بودند، بحثهای مفصلی داشتند. ساعتها درباره ماهیت حکومت و برنامه آینده بحث میشد. در نهایت حزب کمونیست ایران تشکیل شد. بعدها انشعابی رخ داد و حزب کمونیست کارگری شکل گرفت. نکته جالب اینجاست که ما آن زمان درباره رفتار با اسرا هم پرنسیپ داشتیم؛ اجازه توهین یا شکنجه اسیر را نداشتیم. حتی یکی از اسرای سابق کومله در تماسی رادیویی گفت که با وجود کمبود غذا، برای ما نیمرو درست میکردند.
[۰۰:۴۸:۵۰] کامبیز غفوری: در سالهای اخیر موجی از «مبارزه خشونتپرهیز» مد شده بود که سعی میکرد مبارزات مسلحانه کردستان را نادیده بگیرد. اما امروز دوباره بحثهایی مطرح میشود که شاید در برابر این حکومت، مقاومت مسلحانه لازم باشد. نظر شما چیست؟
[۰۰:۵۰:۱۲] مینا احدی: اصلاحطلبان خیلی روی «خشونتپرهیزی» مانور میدادند تا با رژیم سازش کنند. من شخصاً طرفدار اعتصاب عمومی و حرکت پیوسته مردم هستم. اما در روزهای آخر، برای شکستن مقاومت رژیم، شاید مردم مجبور به برداشتن اسلحه شوند، همانطور که در انقلاب ۵۷ اتفاق افتاد. البته تشویق مردم عادی به مسلح شدن خطرناک است چون جانشان را به شدت در خطر میاندازد.
[۰۰:۵۴:۳۱] کامبیز غفوری: از رادیویی که در آن کار میکردید بگویید. چقدر مخاطب داشت؟
[۰۰:۵۵:۳۷] مینا احدی: رادیو کومله در کردستان مخاطب بسیار زیادی داشت؛ زمان ناهار همه به اخبار آن گوش میدادند. رادیو حزب هم برای کسانی که در شهرهای دیگر بودند یا در زندان بودند، یک نقطه امید بود. من به زبانهای فارسی و ترکی برنامه اجرا میکردم. یک بار حین ضبط در غار، موشی یکی از صفحات متنم را برد و مجبور شدیم با خنده و سختی آن را پس بگیریم! آن عکسی که دیدید هم مربوط به همان دوران است؛ دورانی که زیر بمباران شیمیایی صدام هم اجازه ندادیم صدای رادیو قطع شود.
[۰۱:۰۰:۰۳] کامبیز غفوری: خیلی ممنونم خانم احدی. امیدوارم با خواندن کتاب «روزگار سرخ» سوالات بیشتری را در برنامههای آینده مطرح کنیم. عصرانه را به دوستانتان معرفی کنید. بدرود.
Below is the English translation of the interview between Kambiz Ghafouri and Mina Ahadi on the program Asraneh, titled “Years of Struggle: Leftist Groups in Kurdistan.”
Kambiz Ghafouri: When we look at the first generation who fought against the Islamic Republic, we see extraordinary characteristics. Most of them had also fought against the Shah’s regime and the previous autocracy, and from the very beginning, they said “No” to the Islamic Republic. Many went to the mountains of Kurdistan, took up arms, and fought alongside Kurdish groups and parties against the Islamic Republic. Join me in this program; we are talking with Mina Ahadi, one of the guerrillas (peshmerga) of that era.
Kambiz Ghafouri: Ms. Ahadi, a warm welcome to you. You see this current climate where some say, “You leftists brought Khomeini to power,” as if the left was in power; whereas a large portion of the left opposed him from the start and were among the first to be executed. What are your thoughts on this?
Mina Ahadi: Thank you. I was a student and an activist during the Pahlavi era, and we were against the Islamic Republic from the start. In my opinion, poisonous attacks began against us a few years ago. Previously, when I campaigned against the death penalty, even monarchists had a good relationship with me and I was invited to their media outlets. But from the moment Reza Pahlavi claimed the leadership of the opposition, the attacks began. A vast propaganda campaign was launched so that the younger generation wouldn’t know the facts. Recently, even anti-fascist organizations in Germany have become interested in hearing the history of the struggle from our perspective.
Kambiz Ghafouri: Yes, this information sharing is vital. The “Pahlavi faction,” with their radical behavior and email pressure campaigns, tries to present itself as the main opposition, while in the West, they are increasingly recognized as a far-right group.
Mina Ahadi: The younger generation needs to know what happened. One of the propaganda points from the Islamic Republic’s think tanks was that the opposition was “nothing” and the leftists “never understood.” We were 20–22 years old then and thought we could change the world. We lost many loved ones in the bombings and clashes in Kurdistan. We are open to criticism, but these shameless attacks must be answered.
Kambiz Ghafouri: Your memoir, Red Era (Ruzegar-e Sorkh), has been published by Baran Publications in Sweden. There is a photo of you after the chemical bombing of your camp—where you lost 23 of your closest comrades—showing you recording a radio program. Why did you seek refuge in Kurdistan?
Mina Ahadi: I was a medical student in Tabriz. After the revolution, we organized protests against mandatory hijab and the Cultural Revolution. Following the events of June 28, 1981, fifty people were executed in one day, including my husband and guests we had from Kurdistan. I was sentenced to death in absentia and lived secretly in Tehran for a year. Conditions were so dire that even my family was too afraid to take me in. Eventually, with the help of the Komala organization, I crossed checkpoints disguised as a woman breastfeeding a child and reached Kurdistan.
Kambiz Ghafouri: And there you became a guerrilla. Many people from all over Iran joined Komala. Tell us about that “golden era” and the intellectual atmosphere there.
Mina Ahadi: For those of us fleeing execution and torture, Kurdistan was a place where we could breathe. Even though we were being bombed, the constant fear of being arrested and executed was gone. I was active in Komala Radio and later the Party Radio. We were a big family; there was incredible sincerity and sacrifice. I did radio work and was also in charge of education at the party school.
Kambiz Ghafouri: Your generation was idealistic and very well-read. What differences do you see between that generation and today’s?
Mina Ahadi: The “Woman, Life, Freedom” movement showed that today’s youth are very progressive and freedom-seeking. However, factions linked to monarchists tried to smear this movement. By defending the SAVAK (the Shah’s secret police) and threatening opponents with execution, they show they are a continuation of that same autocratic mindset. In Kurdistan, we lived in tents for ten years with no facilities, but we constantly read books and discussed women’s rights, workers’ rights, and even LGBT+ rights. The foundations of a humanistic alternative were laid in those very discussions.
Kambiz Ghafouri: Please explain the coalition and the formation of the Communist Party of Iran.
Mina Ahadi: Komala had detailed discussions with other groups like the “Union of Communist Militants” (Mansoor Hekmat) and others who came from Tehran and other cities. We debated for hours about the nature of the government and the program for the future. Eventually, the Communist Party of Iran was formed. Later, a split occurred, and the Worker-communist Party was formed. Interestingly, we had principles regarding the treatment of prisoners; we were strictly forbidden from insulting or torturing captives. One former prisoner even called the radio to say that despite the food shortages, the peshmerga would make fried eggs for the prisoners while they themselves ate dry bread.
Kambiz Ghafouri: In recent years, a wave of “non-violent struggle” became trendy, which tried to ignore the armed struggle in Kurdistan. But today, debates are resurfacing that armed resistance might be necessary against this regime. What is your view?
Mina Ahadi: The reformists pushed “non-violence” heavily to justify compromising with the Islamic Republic. Personally, I support general strikes and a unified movement of the people. However, in the final days, to break the regime’s resistance, the people might be forced to take up arms, just as happened in the 1979 revolution. Of course, encouraging ordinary people to arm themselves is dangerous as it puts their lives at great risk.
Kambiz Ghafouri: Tell us about the radio station you worked for. How large was your audience?
Mina Ahadi: Komala Radio had a massive audience in Kurdistan; at lunchtime, almost every household listened to the news. The Party Radio was a beacon of hope for those in other cities or in prison. I broadcasted in both Persian and Turkish. I remember once while recording in a cave, a mouse grabbed one of my script pages and ran off! We had to chase it down to finish the broadcast. Even after Saddam Hussein’s chemical attacks, we never let the radio go silent.
Kambiz Ghafouri: Thank you very much, Ms. Ahadi. I hope to read Red Era and raise more questions in future programs. Introduce Asraneh to your friends. Farewell.